Misschien herken jij dat je moe bent van altijd maar meer je best doen. Je best om geen fouten te maken. Je best om het anderen naar de zin te maken. Je best om alles zo goed mogelijk te doen. Vaak zit hier een angst voor afwijzing en een diepe behoefte aan bevestiging, goedkeuring en liefde achter.
Dat terwijl je innerlijk een stem hebt die zegt: Je doet het niet goed genoeg. Stel je niet zo aan. Je had dit beter moeten weten.
Het is heel begrijpelijk dat je het liefst van de kritische stem af wil. Maar wat veel mensen niet weten is dat deze stem een beschermende rol heeft gehad in het verleden. Want wat als deze stem is ontstaan in een context waarin je moest overleven, moest voldoen aan verwachtingen of liefde en goedkeuring wilde ontvangen?
Hoe de kritische stem ontstaat
Als kind leren we ons aanpassen aan de wereld om ons heen. Voor mensen met ontwikkelingstrauma betekende dat vaak:
Voortdurend alert zijn om geen fouten te maken.
Snel aanvoelen wat er van je verwacht wordt.
Verantwoordelijkheid nemen die eigenlijk niet bij je leeftijd paste.
Jezelf aanpassen om liefde, goedkeuring of rust te behouden.
Op je hoede zijn voor afwijzing of spanning.
In die context ontstaat de kritische stem. De kritische stem zegt dan bijvoorbeeld: Let op, anders gaat het mis. Doe het goed, anders raak je verbinding kwijt. Blijf scherp, anders verlies je controle.
Wat belangrijk is om te beseffen: deze stem ontstond niet om je pijn te doen, maar om je te helpen overleven.
Bescherming door kritiek
Hoewel de stem vandaag de dag hard en streng kan aanvoelen, had hij ooit een belangrijke functie:
Hij hielp je 'fouten' te vermijden in onveilige of onvoorspelbare situaties.
Hij hielp je afstemmen op anderen om zo verbinding of goedkeuring te behouden.
Hij hield je alert op signalen in je omgeving.
Hij gaf je het gevoel dat je controle had, door te blijven nadenken, analyseren en verbeteren.
Tegelijkertijd is het belangrijk om te erkennen dat wat toen helpend was, nu ook belemmerend kan zijn. De stem reageert vaak alsof de oude situatie nog steeds bestaat, terwijl je als volwassene inmiddels meer ruimte, keuze en veiligheid hebt. De kritische stem is dus niet de vijand, maar hij heeft wel een update nodig.
De rol van het lichaam
De kritische stem is niet alleen in gedachten aanwezig, maar ook voelbaar in het lichaam. Misschien herken je het als spanning in je schouders of nek, een beklemmend gevoel op je borst, een onrustige of oppervlakkige ademhaling, een gevoel van ‘aan staan’ of moeilijk kunnen ontspannen.
Juist als je gewend bent veel te begrijpen en te analyseren, kan het lichaam een ingang zijn die iets anders opent en dat je leert voelen in plaats van verklaren. Door het lichaam te betrekken, kun je de stem niet alleen begrijpen, maar ook verzachten. Op het moment dat je dit meer gaat doen, heeft de oude pijn de kans om gevoeld in plaats van geanalyseerd te worden. Het kind in jou dat moest vechten, zich moest aanpassen of bewijzen heeft dan de ruimte om de angst, het verdriet of de boosheid alsnog te voelen.
Praktische manieren om de kritische stem te verzachten
Herken en benoem voor jezelf
In plaats van de stem weg te duwen, kun je hem benaderen met nieuwsgierigheid.
Zoals een cliënt het verwoordde: “Een belangrijk inzicht dat ik heb opgedaan, is mijn neiging om bij spanning te gaan ‘fixen’ en te blijven zoeken. Door dit te herkennen als beschermers, werd het gemakkelijker om bewust te kiezen voor een andere reactie.”
Dit laat zien dat verandering niet ontstaat door in gevecht te gaan, maar door herkenning en bewustzijn. Je zou bijvoorbeeld eerst innerlijk kunnen zeggen: “Dank je dat je me probeert te beschermen.”
Breng aandacht naar je lichaam
Voel waar je spanning vasthoudt en verzacht dit met ademhaling, beweging of aanraking. Kijk of je met aandacht bij je spanning kunt zijn en kunt voelen wanneer je dit eerder hebt gevoeld. Benader de stem nieuwsgierig: waar probeert hij je voor te beschermen? En is dat nu nog nodig?
Oefen met niet meteen oplossen
Sta jezelf toe even te zijn met wat er is, zonder direct te analyseren, fixen of verbeteren.
Oefen zelfcompassie
Herinner jezelf: deze stem is een oud overlevingsmechanisme. Heb compassie voor het jongere deel in jou dat zo zijn best heeft gedaan. Mildheid vermindert zijn kracht.
Neem je behoeften en waarden als uitgangspunt, in plaats van je kritische stem
Als je lang heb geluisterd naar de kritische stem, is het soms lastig om te weten wat er voor in de plaats komt. Maar als je contact maakt met het kind in jou, kun je erachter komen welke behoefte eronder schuilgaat. Dat kan zijn de behoefte aan liefde, goedkeuring en bevestiging. Stel jezelf de vraag: wat kan ik voor mezelf doen om deze behoefte te vervullen? Ook kan het helpen om je waarden helder te hebben (kies er bijvoorbeeld 5) en dat als uitgangspunt te nemen.
Doe nieuwe ervaringen op en geef jezelf de tijd om dat in te laten slijten
Door te oefenen met nieuwe ervaringen in een veilige omgeving, leert je systeem dat niet alles eerst overdacht, geanalyseerd of verbeterd hoeft te worden. Kleine stapjes helpen om meer vertrouwen in jezelf te krijgen.
Tot slot
De kritische stem is geen vijand, maar een deel van jou dat ooit hielp om veiligheid te creëren. Juist omdat hij je zo ver heeft gebracht in functioneren, dragen, begrijpen en volhouden kan het lastig zijn om hem los te laten. Maar er ontstaat iets nieuws wanneer je hem niet langer automatisch volgt. Door hem te erkennen in plaats van te bevechten, en door je lichaam te betrekken in dit proces, ontstaat er ruimte voor meer keuze, meer zachtheid en meer vrijheid. De stem hoeft niet te verdwijnen. Maar hij hoeft ook niet langer de leiding te hebben. Hij heeft je ver gebracht en nu mag jij het overnemen.
Als je voelt dat je hier niet alleen doorheen wil gaan...
Als je merkt dat de stem hardnekkig blijft en het te ingewikkeld voelt, neem dan gerust contact op voor een kennismaking en dan kijken we samen hoe ik je zou kunnen helpen.