Waarom inzicht alleen niet voldoende is bij ontwikkelingstrauma
Je kunt alles begrijpen. En toch weer op dezelfde plek uitkomen. Dat was voor mij jaren geleden de realiteit. Lange tijd dacht ik dat ik mezelf goed kende en doorhad. En ik moet zeggen: op een bepaald niveau was dat ook zo. Ik was bewust bezig met mijn ontwikkeling en zag helder waar mijn patronen vandaan kwamen. En toch was er steeds een onderliggende angst en liep ik vast in relaties. Dat voelde verwarrend. Als ik het zo goed snap, waarom is het dan zo lastig om me veilig te voelen? Om me goed te uiten? Om mijn grenzen aan te geven? Ik was heel goed in verwoorden, maar tegelijkertijd veranderde dat niets aan hoe het van binnen voelde.
Hoe ik me echt voelde
Als ik terugkijk op die periode, kwam ik over als iemand die het wel wist: sterk, zelfstandig en positief. Maar ik weet ook nog goed wat er van binnen speelde. Een constante spanning en alertheid, ook al leek ik rustig. Mensen dachten dat ik het goed voor elkaar had, en dat was ook wat ik liet zien. Ik functioneerde. Ik werkte. Er waren mensen om me heen. En toch voelde het van binnen alsof ik het alleen moest doen. Alsof mijn binnenwereld nooit echt gezien werd. En steeds weer kwam die gedachte terug: ik weet het allemaal toch… dus waarom lukt het niet om me anders te voelen?
De grens van begrijpen
Wat ik toen nog niet wist, is dat ik probeerde te veranderen vanuit een plek waarop dat simpelweg niet kon lukken. Begrijpen geeft overzicht en houvast. Maar mijn lichaam en gevoelswereld kwamen daar niet in mee. Veel van onze reacties, zeker bij ontwikkelingstrauma, worden niet aangestuurd door het denken, maar door het zenuwstelsel. Dat betekent dat je iets kunt begrijpen en tegelijkertijd iets totaal anders kunt ervaren. In mijn geval bleef mijn systeem reageren met spanning, terugtrekken of juist aanpassen, óók als ik rationeel wist dat het niet nodig was. Dat verschil tussen weten en ervaren begon me steeds meer op te vallen.
Het keerpunt
Vastlopen betekende voor mij meestal dat ik op zoek ging naar meer informatie en begrip. Maar juist de kennis over het lichaam en het zenuwstelsel bracht me op een heel ander spoor. Het spoor van voelen. En dan het échte voelen. Want ik kwam er ook achter dat weten wat je voelt niet hetzelfde is als voelen wat je voelt. Ik kwam in aanraking met lichaamsgericht werken, ging in (leer)therapie en volgde een opleiding. Niet omdat ik nog meer wilde begrijpen maar omdat ik merkte hoe voedend het was om in veiligheid contact te maken met mijn binnenwereld. Dat bracht me drie belangrijke inzichten die ik graag deel.
Inzicht 1: Voelen vraagt om veiligheid
Voelen is niet iets wat je simpelweg even kunt ‘gaan doen’. We zeggen het vaak alsof het een keuze is: 'even voelen wat er gebeurt.' Maar het zenuwstelsel werkt anders. Het laat alleen toe wat het als veilig ervaart. Wanneer je systeem (onbewust) onveiligheid registreert, schakelt het automatisch naar overleven. Dat kan zich uiten in alertheid, aanpassen, controle houden of juist afstand nemen. In die toestand is er weinig ruimte om werkelijk te voelen. Niet omdat je het niet wilt maar omdat je lichaam je beschermt. Dat besef was voor mij een kantelpunt. Want het maakte duidelijk dat er niets 'mis' was met mij. Mijn systeem deed precies wat het had geleerd. Pas toen ik leerde om eerst veiligheid op te bouwen, in kleine stapjes via mijn lichaam, ontstond er ruimte om te voelen zonder verstrikt te raken in het denken.
Inzicht 2: Mijn hoofd was niet alleen een kwaliteit, maar ook een strategie
Wat voor mij veel veranderde, was het leren begrijpen van mijn eigen neiging tot analyseren. Ik begon te zien dat mijn vermogen om te reflecteren me niet alleen hielp, maar me ook op afstand hield van wat er van binnen gebeurde. Begrijpen was voor mij óók een manier om niet te hoeven voelen. Niet bewust maar als automatische regulatiestrategie. Zonder dat besef bleef ik zoeken naar oplossingen in hetzelfde systeem dat me juist weghield bij de kern. Pas toen ik mijn aandacht begon te verplaatsen naar mijn lichaam en gevoelsleven, ontstond er iets nieuws. Meer verbinding. Meer veiligheid. Meer vertrouwen. Niet ineens, maar als een geleidelijk proces waarin er iets essentieels verschoof.
Inzicht 3: Het gaat niet alleen om wat er was, maar ook om wat er ontbrak
Een ander inzicht dat veel impact had, was dat trauma niet alleen gaat over wat je hebt meegemaakt. Maar ook over wat je niet hebt gekregen. Veiligheid, afstemming, iemand die met je meebeweegt als het spannend wordt. Dat vormt je zenuwstelsel en het bepaalt hoe veilig je je voelt in contact, hoeveel je kunt ontspannen en hoe makkelijk je toegang hebt tot je eigen binnenwereld. Toen ik dat echt begon te begrijpen, en vooral begon te voelen, viel er iets op zijn plek. Dat gevoel van het alleen moeten doen. Dat voortdurende alert zijn. Het was niet zomaar een ‘patroon’. Het was iets wat ooit heel logisch was geweest. En wat mijn systeem nog steeds met zich meedroeg.
Van begrijpen naar belichamen
De beweging die ik heb moeten maken, was niet weg van begrijpen, maar van begrijpen én voelen. Dat betekende voor mij leren vertragen. Leren aanwezig zijn bij wat er in mijn lichaam gebeurde, zonder het meteen te willen oplossen of verklaren. En misschien wel het belangrijkste: leren dat ik daar niet alleen in hoefde te zijn. Veiligheid toelaten in mijn systeem en me meer openstellen voor veilige verbindingen.
In mijn werk zie ik dit proces vaak terug.
Hoewel ik met verschillende mensen werk, zijn het vaak vrouwen die veel begrijpen, veel kunnen reflecteren en tegelijkertijd vastlopen omdat hun lichaam nog iets anders vertelt.
De stap van hoofd naar lichaam is geen kleine stap. Het vraagt veiligheid, tijd en vaak ook begeleiding.
Een uitnodiging
Misschien herken je iets van wat ik beschrijf. Dat je veel weet, veel hebt uitgezocht maar dat dit nog niet de verandering brengt waar je naar verlangt. Misschien ligt de volgende stap dan ook niet in nog meer begrijpen. Maar in het voorzichtig toelaten van wat gevoeld wil worden. Op een tempo dat jouw systeem kan dragen. Niet om iets te forceren. Maar om langzaam weer contact te maken met jezelf.