Als je (emotioneel) onveilig opgroeide, leerde je alert te zijn. Voorbeelden van onveiligheid in je jeugd zijn:
- Een emotioneel grillige ouder.
- Een ouder met een psychiatrische stoornis.
- Ouders die geen ruimte hadden voor jouw emoties en behoeften om wat voor reden dan ook.
- Gepest worden.
- Een broer of zus waar alle aandacht naar toe ging. *
Natuurlijk zijn er nog veel andere redenen te bedenken waardoor het onveilig was. Een gevolg is vaak dat je leerde om je af te stemmen op je omgeving, in plaats van contact te houden met je eigen ervaring. Dit hield je veilig. Alert zijn zorgde er bijvoorbeeld voor dat je wist wat er ging gebeuren. Je werd goed in het scannen van lichaamshouding, intonatie of blik in iemands ogen. Of je wist al snel wat de behoeften van anderen waren en speelde daarop in. Soms is dat afstemmen subtieler dan je denkt. Als er emotioneel geen ruimte was voor jou, kan het bijvoorbeeld zijn dat jij als het makkelijke kind werd gezien omdat je weinig van je omgeving vroeg. Je leerde dat het beter was om je emoties niet te uiten en veel op jezelf te zijn.
Later, als je volwassen bent heeft de onveiligheid van vroeger invloed op je gevoel van innerlijke rust, je zelfbeeld en de relaties die je aangaat. Je hebt dan bijvoorbeeld moeite met het herkennen en uiten van je behoeften. Je voelt je vaak eenzaam en leeg. Je kunt je grenzen niet goed voelen en uiten. Je kunt er moeilijk op vertrouwen dat anderen er voor je zijn, vraagt niet om hulp en geeft meer dan je zelf ontvangt.
Een van de grootste oefeningen, als je onveilig bent opgegroeid, is dan ook je systeem laten wennen aan echte veiligheid. In overlevingsstand betekent veiligheid vooral wat vertrouwd is. En wat vertrouwd is, is vaak hoe je hebt geleerd met onveiligheid om te gaan. Hierdoor reageert je zenuwstelsel vaak alsof het nog steeds onveilig is. Je lichaam heeft bijvoorbeeld geleerd dat je niet op anderen kunt vertrouwen. Iedere keer als iemand dichtbij komt, slaat je zenwustelsel alarm. Hierdoor kun je bijvoorbeeld snel in de controle schieten en is het moeilijk om gelijkwaardige relaties aan te gaan. Ook kun je moeite hebben met het herkennen en toelaten van wat werkelijk veilig is. Als iemand oprecht geinteresseerd is bijvoorbeeld, voel je je kwetsbaar en wil je geen ruimte innemen omdat dit onveilig voelt voor je systeem.
Wat is veiligheid vanuit een lichaamsgericht perspectief?
Vanuit een lichaamsgericht perspectief gaat veiligheid over ervaren dat je lichaam een veilige basis is waar je in aanwezig kunt zijn kunt zijn. Het betekent niet constant rust en kalmte ervaren, maar dat je gevoelens, emoties en lichaamssensaties kunt ervaren zonder er door overweldigd te worden. Veiligheid is de vaardigheid die je kunt ontwikkelen om gevoelens te ervaren en er doorheen te bewegen zodra ze naar boven komen.
Hulpbronnen: steun voor je zenuwstelsel
Als je onveilig bent opgegroeid, heeft je zenuwstelsel lange tijd gefunctioneerd in overlevingsstand. Alert zijn, aanpassen en scannen zijn patronen die niet zomaar loslaten door inzicht alleen. Je lichaam heeft tijd en herhaalde ervaringen nodig om te leren dat het nu niet meer nodig is. Daar zijn hulpbronnen bijvoorbeeld belangrijk bij.
Hulpbronnen zijn alles wat je helpt om meer draagkracht, stabiliteit en regulatie te ervaren in je lichaam. Ze ondersteunen je zenuwstelsel zodat je gevoelens, sensaties en emoties kunt waarnemen zonder overspoeld te raken. Met andere woorden: hulpbronnen maken het mogelijk om aanwezig te blijven bij jezelf.
Waarom hulpbronnen belangrijk zijn
Wanneer je systeem gewend is geraakt aan onveiligheid, kan echte veiligheid in het begin juist onwennig of spannend voelen. Rust, nabijheid of oprechte interesse kunnen gevoelens van kwetsbaarheid oproepen of een verhoogde staat van alertheid activeren. Hulpbronnen helpen om nieuwe ervaringen gedoseerd toe te laten, zodat je lichaam stap voor stap kan wennen aan wat werkelijk steunend is.
Zonder hulpbronnen raak je sneller overweldigd of schiet je automatisch terug in oude overlevingsstrategieën, zoals controle houden, jezelf wegcijferen of afstand nemen. Met hulpbronnen ontstaat er keuzeruimte: je hoeft niet meer meteen te reageren vanuit oude patronen.
Wat zijn hulpbronnen?
Hulpbronnen kunnen heel verschillend zijn en zijn altijd persoonlijk. Het gaat niet om wat ‘zou moeten werken’, maar om wat jouw lichaam daadwerkelijk als steunend ervaart.
Voorbeelden van hulpbronnen zijn:
het voelen van steun van de stoel of de grond onder je
je ademhaling opmerken zonder deze te veranderen
een plek waar je je relatief veilig voelt
een herinnering aan een moment waarop je je rustig, krachtig of gedragen voelde
contact met iemand bij wie je jezelf kunt zijn
warmte, beweging, natuur of een voorwerp dat je geruststelt
Belangrijk is dat een hulpbron niet alleen bedacht, maar ook lichamelijk ervaren wordt. Je merkt bijvoorbeeld dat je adem iets verdiept, je schouders zakken of je meer ruimte voelt in je borst of buik.
Tot slot: veiligheid opbouwen is een proces
Het ontwikkelen van veiligheid is een leerproces voor je zenuwstelsel. Door telkens opnieuw kleine ervaringen van steun en regulatie toe te laten, leert je lichaam dat het niet voortdurend alert hoeft te zijn. Dat je gevoelens kunt hebben zonder erin te verdwijnen. Dat nabijheid niet automatisch gevaar betekent. Veiligheid oefenen gaat om steeds opnieuw afstemmen op je zenuwstelsel, je lichaam en je behoeften. Het gaat over luisteren wat zich in je afspeelt. Het gaat over een nieuwe taal leren. Bewust stilstaan. Jezelf de ruimte gunnen om te voelen wat er speelt in jouw innerlijke wereld. Als je jarenlang de natuurlijke reacties van je zenuwstelsel hebt onderdrukt, gaat dit niet ineens vanzelf. Je kunt jezelf wel trainen door iedere dag momenten te nemen om te oefenen. Veiligheid gaat dan ook over nieuwe vaardigheden aanleren. Wat voor de een werkt, hoeft voor de ander niet te werken. Daarom is er ook niet een manier en mag je de ruimte nemen om te ontdekken wat er bij jou past.
* Waar ouders, broer/ zus staat kan gelezen worden wat van jou van toepassing is.
Wie ben ik?
Ik ben Linda Schreuder, lichaamsgericht coach en therapeut. In mijn praktijk begeleid ik volwassenen met ontwikkelingstrauma bij het vinden van rust en stevigheid van binnenuit. Daarnaast geef ik workshops en schrijf ik over lichaamsgericht werken, liefde en relaties, trauma en heling, zelfliefde en zelfzorg.
Samen aan de slag?
Wil je graag meer veiligheid, stabiliteit en rust ervaren in jouw leven? Stuur me een berichtje voor een kennismaking en dan kijken we samen wat ik voor jou kan betekenen.