"Ik zit veel te veel in mijn hoofd." Het is misschien wel een van de meest gehoorde uitspraken in mijn praktijk. Vaak klinkt er ook een oordeel in door en wil je graag stoppen met veel nadenken en piekeren. Je doet pogingen om ´gewoon in het moment´ te kunnen zijn maar voordat je het weet draai je weer rondjes in je eigen hoofd. Maar wat als 'in je hoofd zitten' helemaal niet het echte probleem is?
Er is een verschil tussen nadenken en rumineren
In de psychologie noemen we het vaak rumineren. Rumineren is iets anders dan gewoon nadenken. Het is het eindeloos opnieuw afspelen van dezelfde gebeurtenis. Je analyseert wat je hebt gezegd. Je vraagt je af wat de ander bedoelde. Je probeert te begrijpen waarom iets zo binnenkwam. Je zoekt naar dé verklaring waardoor het eindelijk rustig wordt. Alleen...die rust komt meestal niet. Je blijft rondjes draaien in dezelfde gedachten.
Wat veel mensen niet weten
Wanneer we blijven hangen in rumineren, zien we vaak alleen het topje van de ijsberg. Het lijkt alsof het probleem in je gedachten zit, maar vaak speelt er iets diepers. Wanneer we vroeger overweldigd werden, bijvoorbeeld door een ingrijpende gebeurtenis of juist door jarenlang kleine ervaringen van onveiligheid, kon ons zenuwstelsel die ervaring niet altijd volledig verwerken. Gevoelens bleven onafgemaakt en ons lichaam bleef alert. We ontwikkelden overtuigingen over onszelf en de wereld die ons hielpen om ermee om te gaan.
Waarom je brein blijft analyseren
Wanneer iets in het hier en nu die oude ervaring raakt, kan je zenuwstelsel opnieuw alarm slaan. Trauma ontstaat niet alleen door wat er gebeurt maar ook door een ervaring die te veel. te snel of te lang is voor ons zenuwstelsel om te verwerken. Het hoeft dus niet een ingrijpende gebeurtenis te zijn maar het is ook: jarenlang op je tenen lopen, je emoties moeten inslikken, je voortdurend moeten aanpassen of opgroeien zonder je echt veilig of gezien te voelen. Wanneer een kind zulke ervaringen niet volledig kan verwerken, blijft het lichaam voorbereid op gevaar. De emoties die toen niet veilig gevoeld konden worden, verdwijnen niet zomaar. Ze kunnen zich later laten zien als spanning, alertheid, schaamte angst of een diep gevoel van onveiligheid. En ondertussen ontstaan vaak overtuigingen zoals: ik ben niet goed genoeg, ik ben te veel, ik moet alles alleen doen, ik moet perfect zijn om erbij te horen. Dit zijn vaak manieren om met de bedreigende situatie om te gaan. Wanneer iets in het heden je raakt, wordt de oude pijn getriggerd. Dat is het moment waarop mensen opmerken te rumineren. Omdat hun brein probeert grip te krijgen op iets wat veel dieper ligt.
Waarom oude pijn ineens weer voelbaar wordt
In het dagelijks leven kan iets onverwachts die oude ervaring aanraken. Bijvoorbeeld: Je partner kijkt afstandelijk. Je leidinggevende geeft feedback. Iemand reageert niet op een appje. Objectief gezien zijn dit misschien kleine gebeurtenissen. Maar je zenuwstelsel herkent onbewust iets uit het verleden. Alsof het denkt:"Dit ken ik. Dit is gevaar." Daardoor kunnen dezelfde emoties, lichamelijke sensaties en overtuigingen weer naar boven komen. Niet omdat je terug bent in het verleden, maar omdat je zenuwstelsel nog reageert alsof dat oude gevaar opnieuw aanwezig is. Veel mensen zeggen dan: "Ik weet dat het nergens op slaat, maar ik voel het wel." En dat is precies het punt. Je reactie komt vaak niet voort uit wat er nú gebeurt. Maar uit wat je systeem ooit heeft geleerd over veiligheid.
Wat is rumineren?
Rumineren is een poging van je brein om op te lossen wat je zenuwstelsel nog niet veilig heeft kunnen verwerken.
Of nog iets eenvoudiger:
Je hoofd probeert met woorden af te maken wat ooit te groot was om volledig te voelen.
Vaak is het een jonger deel in jou dat nog steeds probeert te begrijpen wat er vroeger gebeurde. Dat deel zoekt naar controle, naar betekenis, naar een antwoord waardoor het eindelijk veilig voelt. Maar veiligheid ontstaat zelden door nóg meer analyseren.
Daarom helpt inzicht soms niet
Misschien herken je dit. Je weet inmiddels precies waarom je moeite hebt met grenzen. Je begrijpt je hechtingspatroon. Je kent de invloed van je jeugd. En toch blijf je dezelfde gedachten houden. Dat komt omdat inzicht en verwerking niet hetzelfde zijn. Je kunt iets volledig begrijpen terwijl je zenuwstelsel nog steeds reageert alsof het gevaar dichtbij is.
Wat helpt dan wel?
Dat betekent niet dat je moet stoppen met nadenken. Nieuwsgierigheid is waardevol. Probeer op te merken wanneer denken verandert in zoeken naar veiligheid. Vraag jezelf eens af: "Probeer ik dit echt op te lossen?" Of: "Probeert een jonger deel van mij zich veilig te voelen?" Alleen al die vraag verandert vaak iets. Want op dat moment hoef je jezelf niet langer te veroordelen omdat je 'weer in je hoofd zit.' Je kunt gaan zien dat je hoofd eigenlijk iets heel liefdevols probeert te doen. Het probeert je te beschermen. En misschien is de volgende stap dan niet nóg meer begrijpen. Maar je zenuwstelsel stap voor stap laten ervaren dat het nu anders is dan toen. Dat is uiteindelijk waar echte verwerking begint.
Samenwerken?
Herken jij jezelf in dit patroon van blijven analyseren, piekeren of vastzitten in je hoofd?
In een vrijblijvende kennismaking kijken we samen hoe ik jou hierbij kan helpen.
Je bent welkom om contact op te nemen voor een eerste gesprek.